Sözlük

3. Nesil GSM Hizmetleri (3G)" uluslararası kısaltma adıyla 3G, üçüncü nesil kablosuz telefon teknolojilerine verilen genel addır. Aynı 1G ve 2G gibi, hücresel bir ağ sistemi kullanır. 3G teknolojilerine örnek olarak (Universal Mobile Telecommunications System -Evrensel Mobil İletişim Sistemi) anlamına gelen UMTS verilebilir. Bunun yanında Kuzey Amerika'da kullanılan CDMA2000 ve Japonya'da Freedom of Mobile Multimedia Access (Mobil Çoklu Ortam Erişimine Özgürlük) anlamına gelen FOMA standardları da bir 3G teknolojisidir.
Cep telefonları tanıtıldıkları ve satışa sürüldükleri ilk andan bu yana hem hızlı bir gelişim izlemiş hem de tüketiciler tarafından ilgi ile takip edilmişlerdir. İlk başlarda cep telefonlarından sesli görüşme yapmak kullanıcıları tatmin etse de, ilerleyen teknoloji ve artan ihtiyaçlar bu cihazlardan sadece sesli görüşme yapmak yerine aynı zamanda data gönderimini de yapmayı mecbur kıldı.

Amper (sembolü A), elektrikte akım şiddeti birimidir. Birim zamanda geçen elektrik yükü miktarına elektrik akımının şiddeti denir. Bir iletkenin belli bir kesitinden saniyede bir Coulomb elektrik yükü geçerse, akım şiddeti 1 A olur. Akım şiddeti

I = Q / t

formülüne göre hesaplanır;

Q: Elektrik yükü miktarı (Coulomb),
t: Zaman (saniye),
I: Akım şiddeti (Amper).

Akım, iki nokta arasındaki potansiyeli farkı nedeniyle oluşur ve şiddeti

I = V / R

şeklinde hesaplanır;

V: Potansiyel farkı (Volt),
R: Direnç (Ohm),
I: Akım şiddeti (Amper).

Elektrik yükü birimi olarak Coulomb kullanılmaktadır. Bir elektronun yükü 1,6 · 10-19 Coulomb'dur. Yani 6,28 · 10^18 elektronun yükü 1 coulomb'dur.

Bir şimşek veya yıldırımdaki akımın şiddeti 100.000 A seviyelerine ulaşabilirken, yüksek frekansla çalışan elektronik devrelerinde akım şiddeti μA düzeyindedir.

BNC kablo bağlantısı bilgisayarınız ile ağ arasındaki durumu LED’ler yardımıyla izleminize olanak vermez. Kablonun açık uçları 50 Ohm luk direnç ile sonlandırılır

10 BASE2, koaksiyel kablo bağlantıları için kullanılır.

Bobin, bir yalıtkan makara (mandren veya karkas) üzerine belirli sayıdaki sarılmış tel grubudur.
Kullanım yerine göre, makara içerisi boş kalırsa "havalı bobin", demir bir göbek (nüve) geçirilirse "nüveli bobin" adını alır. Bobinin her bir sarımına "spir" denir.

2 Byte'ilk bir veri tipi olmasına rağmen sadece True veya False değerleri alabilir.Yani daha çok iki durumlu değişlenler de kullanılır.
Bu tipten tanımlanan değişkenlere direkt True, False atanabileceği gibi sayısal değer de atanabilir.Atanan sayı 0 ise False, değilse True kabul edilir.

Bridge’ler bağımsız workgroupları birbirine bağlamak için kullanılır. Veri yönlendirme işlemi yapar. 10 Mbps ve 100 Mbps ağları birbirine bağlayabilir.

Bus topolojisinde bilgisayarlar bir hat üzerinden Coaxial (koaksiel) kablo ile bağlıdır. Bu hattın sonunuda terminatör denen sonlandırıcı ile kablo sonlandırılır.

Direnç, elektrik akımının akışına direnç gösteren, bu esnada Ohm kanununa göre uçları arasında gerilim düşümüne sebep olan devre elemanıdır. Elektriksel direnci, uçlarındaki gerilim düşümünün üzerinden geçen elektriksel akıma bölünmesiyle bulunur.

"R" veya "r" harfi ile gösterilir ve birimi Ohm(Ω)'dur. Direnç, iletken yol yüzeydirenci - ısıl direnç gibi yönlere ayrılır: Teoride, direnç ısıyla doğru orantılıdır.

Dikkesit alanı S (metre kare), uzunluğu L (metre) ve özdirenci ρ (ohm.metre) olan bir iletkenin direnci,

R = (L.p)/ S

ile hesaplanır.

Bir U (Volt) gerilimi R (Ohm) büyüklüğündeki bir dirence uygulanırsa, direnç üzerinden geçen I (Amper) akımı, Ohm kanununa göre;

I = U/R

olur.

Bir direncin üzerinde harcanan güç ise, "P" (Watt) olmak üzere:

P = U.I ya da başka deyişle P = R.(I.I)

olur.

Diyot, yalnızca bir yönde akım geçiren devre elemanıdır. Bir yöndeki dirençleri ihmal edilebilecek kadar küçük, öbür yöndeki dirençleri ise çok büyük olan elemanlardır

Direncin küçük olduğu yöne "doğru yön" veya "iletim yönü", büyük olduğu yöne "ters yön" veya "tıkama yönü" denir. Diyot sembolü akım geçiş yönünü gösteren bir ok şeklindedir.

Ayrıca, diyodun uçları pozitif (+) ve negatif (-) işaretleri ile de belirlenir. "+" uca anot, "-" uca katot denir. Diyodun anoduna, gerilim kaynağının pozitif (+) kutbu, katoduna kaynağın negatif (-) kutbu gelecek şekilde gerilim uygulandığında diyot iletime geçer.

Hub’lar star topoloji ağlarda merkezi bağlantı üniteleridir. Hub kendisine bağlanılan tüm node’ların birbirleri ile iletişim kurmasını sağlar. Hub’a bağlanılan her ekipmanın kendi güç kaynağı olduğu gibi hub’ında kendi güç kaynağı vardır. Hub üzerinde bulunan durum ışıkları ağ durumunu izlememizi ve arıza tesbit işlemlerini kolaylaştırır. İkiden fazla hub birbirine bağlanabilir fakat Ethernet standartlarında bazı sınırlar vardır. Hub-Hub bağlantıları yerine switchlerden hub’lara gidilebilir, ve bu durum ağ performansını arttırır. 10 Mbps veya 100 Mbps ağlar için hub’lar bulunmaktadır.

Kondansatör, elektronların kutuplanarak elektriksel yükü elektrik alanın içerisinde depolayabilme özelliklerinden faydalanılarak, bir yalıtkan malzemenin iki metal tabaka arasına yerleştirilmesiyle oluşturulan temel elektrik ve elektronik devre elemanıdır. Piyasada kapasite, kapasitör, sığaç gibi isimlerle anılan kondansatörler, 18. yüzyılda icat edilip geliştirilmeye başlanmış ve günümüzde teknolojinin ilerlemesinde büyük önemi olan elektrik - elektronik dallarının en vazgeçilmez unsurlarından biri olmuştur. Elektrik yükü depolama, reaktif güç kontrolü, bilgi kaybı engelleme, AC/DC arasında dönüşüm yapmada kullanılırlar ve tüm entegre elektronik devrelerin vazgeçilmez elemanıdırlar.

Kondansatörlerin karakteristikleri olarak;

* plakalar arasında kullanılan yalıtkanın cinsi,
* çalışma ve dayanma gerilimleri,
* depolayabildikleri yük miktarı

sayılabilir. Bu kriterler göz önünde bulundurulduktan sonra gereksinime uygun olan kondansatör tercih edilir. Kondansatörlerin fiziksel büyüklükleri, çalışma gerilimleri ve depolayabilecekleri yük miktarına bağlıdır. Tasarım açısından ise çeşitlilik boldur, hemen hemen her boyut ve şekilde kondansatör temin edilebilir.

LED (Light Emitting Diode, Işık yayan diyot), yarıiletken diyot temelli, ışık yayan bir elektronik devre elemanıdır. 1920'lerde ilk defa Rusya'da icat edildi ve 1962 yılında Amerika'da pratik olarak uygulanabilen elektronik bileşen haline getirildi. Oleg Vladimirovich Losev, radyo alıcılarında kullanılan diyotlardan akım geçtiğinde, diyotların ışık yaydığını farkeden bir radyo teknisyeniydi ve 1927 yılında ilk olarak bir Rus gazetesinde LED hakkında ayrıntılar yayınladı.

Başlangıçta yalnızca zayıf kuvvetli kırmızı ışık verebiliyorlardı ama çağdaş ledler Görünür ışık, Morötesi, Kızılötesi gibi çeşitli dalga boylarında, yüksek parlaklıkta ışık verebiliyor.

Düşük enerji tüketimi, uzun ömür, sağlamlık, küçük boyutu ve hızlı açılıp kapanabilmesi gibi geleneksel ışık kaynaklarının üzerinde birçok avantajı vardır. Ancak, nispeten pahalıdır.

LED, çeşitli alanlarda uygulanabilmektedir.

Özellikleri

1. Ledler yarı iletken malzemelerdir.
2. Ana maddeleri silikondur.
3. Üzerinden akım geçtiğinde foton açığa çıkararak ışık verirler.
4. Değişik açıda ışık verecek şekilde üretilmektedirler.
5. Ledlerin gerilim-akım grafikleri üsteldir. Uygun çalışma noktasındayken ledin üzerindeki küçük bir gerilim değişimi büyük bir akım değişimine sebep olur. Yüksek akım nedeniyle bozulmaması için ledlere seri bir akım sınırlama direnci bağlanır. Böylece hassas olmayan gerilim aralıklarında ledin bozulmaması sağlanır.
6. Ledler tıpkı bir Zener diyot gibi üzerinde sabit bir gerilim düşürür.

Ayrıca

1. Kırmızı LED yaklaşık 1,8V-15mA
2. Sarı LED yaklaşık 2V-15mA
3. Yeşil LED yaklaşık 2,2V-15mA
4. Mavi ve Beyaz LED yaklaşık 3.6V-20mA 'de çalışır.

Eğer trafik ışığı gibi düşünülürse bu değerler akılda daha rahat kalabilir.

Ledler seri ve/veya paralel bağlanabilirler. Seri bağlantıda istenildiği kadar led seri bağlandıktan sonra 1 tane akım sınırlama direnci eklenmelidir. Paralel bağlantıda ledler değil led + direnç düzenekleri birbirine paralel bağlanmalıdır.

Molex elektrik ve fiber-optik ara bağlantı elemanları üreten bir elektronik parça üreticisidir. 1938 yilinda kurulan firma, su anda altı kıtada faaliyet göstermekte ve 2 milyar doların üstünde yıllık satış yapmaktadır. Firma kurucusunun torunu,John Krehbiel, Jr, Molex'in en büyük hissedaridir. Molex'in merkezi are Amerika Birleşik Devletleri'nin Illinois eyaletindeki Lisle kentindedir. Firma 100 binden fazla ürünü otomotiv, endüstriyel ekipman, telekominikasyon gibi alanlardaki tüketicilere sunmaktadir.

Molex bir cok değişik bağlayıcı üretmesine rağmen, kisisel bilgisayarlarda sabit diskler ve CDROM sürücüleri için kullanılan 4 pinli güç bağlayıcısı Molex bağlayıcısı diye anılır.

Renk İşlev
Sarı +12 V
Siyah Toprak
Siyah Toprak
Kırmızı +5 V

MOSFET, Metal Oxide Semiconductor Field Effect Transistor söz dizisinin başharflerinden meydana gelir. MOSFET, sayısal ve analog devrelerde en sık rastlanan alan etkili transistör türüdür. Enhancement MOSFET, depletion MOSFET gibi çeşitleri vardır.Metal Oksit Yarıiletkenli Alan Etkili Transistör ya da Geçidi Yalıtılmış Alan etkili Transistör (Isolated Gate Field Effect Transistor) dür.

Kısaca, MOSFET, IGFET ya da Surface Field Effect Transistör de denir.

MOSFET, JFET' e pek çok yönden benzerlik gösterir. JFET' de Gate Source ters polarmalanmış bir PN oluşturmaktadır. MOSFET' de böyle değildir. MOSFET' de gate öyle oluşturulmuşturki drain ile source arasındaki bölge üzerine silikon dioksit ve onun üzerine de gate elektrodu (metal plaka) konularak yapılmıştır. Böylece gate metal elektrodu ile drain ve source arasına bir yalıtkan konulmuş olur. Buradaki yalıkan silikon dioksit dir. Bütün oksitler iyi birer yalıtkandır. Hatırlarsanız, oksitlenmiş kontaklardan elektrik akımı geçmez ve biz de oksitlenmiş yerleri temizleriz. Metal oksit ve yarı iletken ile bir Gate oluşturur ve MOSFET adının oluşmasını sağlar. Bu nedenle gate gerilimine JFET' de olduğu gibi bir sınırlandırma konulmamıştır. Tabi bu teoriktir. Gate yalıtkanı o kadar incedir ki eğer bir koruma yoksa vücudumuzdaki gerilim bile bu yalıtkanı delmeye yeter. Ayrıca bu yalıtkan yüzünden gate akımı neredeyse hiç yoktur ve giriş empedansı çok yüksektir. Tipik olarak gate akımı 10-14 A (0,01piko amper) ve 1014 ohm (10.000 Giga ohm).

Yukarda belirttiğim gibi gate geriliminin sınırlı olmaması ayrıca MOSFET' de iki durumda çalışma olanağı sağlar. Bunlar "Arttırılmış - Enhancement" ve "Azaltıcı - Depletion" çalışma şekilleridir.

Enhancement tipi bir MOSFET' in iç yapısı ve sembolleri aşağıdaki şekilde görülmektedir.

N+ nın anlamı, n katkılı bölgenin fazlaca n katkılanmış olmasıdır. Enhancement MOSFET' lere normal olarak çalışmayan "OFF" MOSFET lerde denir.

Enhancement MOSFET' ler uygun şekilde bayslanmadığı sürece üzerlerinden akım akmaz. Çünkü gate bayasının sıfır olması ile drain - source arasında iki tane arka arkaya bağlanmış PN eklemi vardır. Drain - Source voltajı ne değerde olursa olsun drain akımı akmaz.

Depletion tipi bir MOSFET' iç yapısı ve şekilleri aşağıda görülmektedir.

Depletion tipi MOSFET' ler depletion tiplerinin tam tersidir. Bu tip MOSFET' ler normalde "ON" tipi MOSFET' lerdir. Gate uygun şekilde bayslanmadığı sürece akım geçirirler.

MOSFET ile ilgili hesaplamalar JFET ile büyük benzerlik gösterdiği için bu konuya girmeyeceğim. ID akımını veren formül;

ID = IDSS x (1- (VGS/VT)2

Aşağıda Enhancement ve Depletion MOSFET'lerinin karakteristikleri görülmektedir.

MOSFET, girişinde hiç güç harcamadığı için ve drain - source arası tam olarak "ON" yapıldığında üzerinde çok az güç harcar. Bu nedenle içinde çok sayıda transistör olması istenen entegre devrelerin vazgeçilmez parçalarıdır. Yazımın baş taraflarında da söz ettiğim gibi MOSFET' in gate sini oluşturan dioksit çok ince olduğundan vücut elektriğinden bile kolayca bozulabilir. Bu durumu önlemek için gate ile MOSFET' i oluşturan alt taş (substrate) arasına bir zener diyot fabrikasyon olarak yerleştirilir. Bu zenerin iletime geçme voltajı düşük olacağına göre dışardan gelebilecek gerilimler zener üzerinden kısa devre olur. Fabrikasyon tedbirler alınmasına rağmen bu tür transistörleri taşırken dikkatli olmalı, eğer bacakları bir tel ya da benzeri bir şeyle kısa devre edilmişse bunu, transistörü yerine taktıktan sonra çıkarmalıdır.

Osilatör, elektronik devrelerde, kare, testere ve üçgen elektrik sinyallerini veren elektronik düzenektir.

Düşük frekans osilatörleri (LFO) 0.1Hz ile 10Hz arasinda dalgalar üretirler.

Doğru akımdan, herhangi bir devreyi veya cihazı beslemek için yüksek güçte bir AC akımı oluşturan osilatorlere invertör adı verilir.

POV-Ray (The Persistence of Vision Ray-Tracer), ışın izleme (ray tracing) yöntemi kullanarak üç boyutlu, foto gerçekçi görüntüler oluşturmanızı sağlayan bir yazılım ve programlama dilidir. Program, sahnedeki nesneler, ışıklar ve kamera ile ilgili bilgilerin bulunduğu bir metin dosyasını okur ve bu bilgilere göre bir görüntü üretir. Işın izleme yöntemi sayısal görüntü oluşturmak için hızlı bir yöntem değildir ancak çok kaliteli sonuçlar, gerçekçi yansımalar, gölgeler, perspektif ve diğer etkiler yüzünden tercih edilir.

POV-Ray dünyadaki en popüler ışın izleme yazılımıdır (raytracer). Ücretsiz olarak dağıtılıyor olması bunda etkili olmuştur ancak bu yazılımın teknik yetkinliği esas sebeptir. Başka pek çok bedelsiz ışın izleyici de mevcut iken POV-Ray'in bu kadar popüler olmasının sebebi nedir? Pek çok sebep sayılabilir ancak kısaca söylemek gerekirse: Bu yazılım hem başlangıç seviyesindeki meraklıları ürkütmeyecek kadar dengeli tasarlanmıştır hem de grafik profesyonellerinin had safhada faydalanabilecekleri detaya, güce ve çokyönlülüğe sahiptir. Elbette en nihayetinde önemli olan sonuçtur ve POV-Ray ile üretilen görüntülerin kalitesi epey yüksek olabilmektedir. Usta tasarımcıların ürettikleri bazı görüntülerin fotoğraf mı yoksa bilgisayarda üretilmiş sayısal bir imaj olup olmadığını ayırt edebilmek kişiyi zorlayabilir. Programın bu kadar yaygınlaşmasının bir başka sebebi ise akla gelen hemen her işletim sistemi üzerinde çalışabilmesidir: GNU/Linux, Mac OS, her türlü UNIX, MS Windows NT, Windows 2000, Windows XP, vs.

Repeater (tekrarlayıcı), ethernet ağ standartlarında merkezi bağlantı noktası ile node arasındaki mesafenin maximum sınırının aşması durumunda kullanılır. Sinyali alıp, güçlendirip, gönderme özelliğine sahiplerdir. Hub veya switchler de birer repeater görevi görür.

Ring topoloji adından anlaşılacağı gibi halka bir biçimde sıralanmış bilgisayarlardan oluşan bir topolojidir.
Burada kablonun belli bir tarafında arıza olsa dahi veri kablonun öbür tarafından gelerek iletim devam eder. Bu topolojinin dezavantajı ise kompleks bir yönetim sisteminin olması

Ağ bağlantılarında merkezi bağlantı noktasından buna bağlı olan ekipmanlar arasında düz kablo kullanılır. Fakat ağ genişlemesi durumunda iki hub’ı birbirine bağlayacağımız durumlarda crossover bağlantı kullanmamız gerekir. Bazı hub veya switch’lerde “crossover” bağlantı gerektirmeyecek extra port bulunur.

Bunlar Hub ve Switch’lerde bulunan standart portlardır. Hub (veya switch) ile node arasında bağlantı bu portlardan sağlanır.

10 BASET ve 100BASETX kablolar RJ-45 konnektörleri ile sonlandırılır Hub veya Switchüzerindeki porta takılarak güvenilir bir bağlantı sağlar.

Router’lar ağ trafiğini filtre eder ve dosyanın doğru yere gönderilmesini sağlamak için değişik protokolleri birbirine bağlar. Bu filtreleme işleminden dolayı router, switch veya bridge’den daha yavaş çalışır. Hub veya switch’lerden farklı olarak router’lar ağ yönetim hizmetleri sunarlar.

Merkezi bir hub/swich'e bağlı bilgisayarların oluşturduğu topoloji olan star,en çok kullanılan topoloji biçimidir.

Switchler daha öncede bahsedildiği gibi daha kompleks Hub’lardır. Büyük bir ağı segmentlere (parçalara) bölerek ağ performansını arttırır. Herhangi bir node’tan gelen verinin tüm ağa dağıtılması yerine istenilen node’a dağıtılmasını sağlar. Ağ durmunu izler, veriyi gönderip, iletim işleminin yapılıp yapılmadığını test eder. Bu özelliğe “store and forward” (depola ve ilet) denir.

Internet'in yaygınlaşmasıyla birlikte TCP/IP kısaltmasını çok sık duymaya başladık. Bu kısaltmanın bir bilgisayar ağı protokolü olduğu, Internet'in bu protokol üzerine kurulu olduğu hep tekrarlandı.

TCP/IP, Transmission Control Protocol/Internet Protocol ifadesinin kısaltması. Türkçesi İletim Kontrol Protokolü/İnternet Protokolü oluyor. Protokol belli bir işi düzenleyen kurallar dizisi demek.. Ağ protokolleri de bilgisayarlar arası bağlantıyı, iletişimi düzenliyor. TCP/IP'nin adına bakıp tek bir protokol olduğunu düşünmeyin. TCP/IP, bir protokoller kümesi. Herbiri değişik işler yapan birden fazla protokolden oluşuyor.

Geçirgeç veya transistör, yarı iletken malzemeden yapılmış elektronik devre elemanıdır. Transistörler elektronik cihazların temel yapı taşlarındandır. Günlük hayatta kullanılan elektronik cihazlarda birkaç taneden birkaç milyara varan sayıda transistör bulunabilir.

Volt, elektrikte kullanılan potansiyel farkı (gerilim) birimi. Elektromotor kuvveti birimi de volttur. Bir ohm'luk bir direnç üzerinden, bir amper'lik elektrik akımı geçmesi halinde direncin iki ucu arasındaki gerilim bir volttur.